COVID-19 salgınının kira sözleşmelerine etkisi çok fazla soruya yol açtı. Bunun mücbir sebep olup olmadığı, sözleşmeyi sona erdirmenin veya yeni duruma uyarlamanın yolları gibi konular hakkında pek çok bilgilendirici çalışma mevcut. Fakat benzer durumlara ilişkin elimizde emsal bir karar bulunmadığından, uygulamanın hangi yönde gelişeceğini henüz bilemiyoruz.
Kiralar yönünden yapılan düzenleme, 7226 sayılı Kanun’un Geçici 2. maddesindeki tek bir cümleden oluşmaktadır:
“1/3/2020 tarihinden 30/6/2020 tarihine kadar işleyecek iş yeri kira bedelinin ödenememesi kira sözleşmesinin feshi ve tahliye sebebi oluşturmaz.”1
Bunun dışındaki diğer kira düzenlemesi ise yalnızca turizm tesislerini ilgilendirmektedir. Aynı kanunun 42. maddesiyle gelen kural şu şekilde özetlenebilir:
– Turizm tesisi yapılmak üzere kamu arazisi tahsisi alan yatırımcıların Hazine’ye 1/4/2020 tarihi ile 30/6/2020 arasında ödemeleri gereken tutarlar ile,
– Hazine taşınmazlarını izinsiz kullanımlarından dolayı aynı dönemde tahsil edilmesi gereken ecrimisillerin ödeme süreleri,
başvuru şartı aranmaksızın altı ay ertelenir. Bu alacaklar ertelenen süre sonuna kadar herhangi bir zam veya faiz uygulanmadan tahsil edilir.
Turizm alanlarıyla ilgili olan madde biraz daha açık olsa da, Geçici madde 2’yle gelen düzenleme yeni sorulara sebep olmuştur. Fesih, sözleşmeden dönme veya sözleşmenin yeni duruma uyarlanması gibi hukuki yollar bir yana, sadece bu maddeyle ilgili olarak en sık sorulan soruları derleyip cevaplar bulmaya çalıştık.
1. Kanun maddesi bütün kira sözleşmelerinde geçerli midir?
Hayır. 7226 sayılı Kanun’la getirilen geçici madde yalnızca işyeri kiralarını kapsamaktadır.
2. Kanun maddesi, kirayı ödememe hakkı anlamına gelir mi?
Hayır. Madde yalnızca ilgili dönemdeki kiraların ödenmemesinin “fesih ve tahliye” sebebi olmayacağını düzenler. Kira borcunu sona erdirmez.
3. İşyerinin Bakanlık kararıyla zorunlu olarak kapatılması kirayı etkiler mi?
Bu madde özelinde hayır. İçişleri Bakanlığı bazı işyerlerinin kapanmasını zorunlu tutmuştur fakat kanunda yapılan değişiklik sözkonusu maddeden ibarettir. Bu değişiklik de, yukarıda bahsettiğimiz gibi, kira borcunu sona erdirmez.
4. Bu dönem için mülk sahibiyle aramızda ayrı bir sözleşme yapabilir miyiz?
Evet. Fakat bu konuda dikkat edilmesi gerekenler vardır:
– Salgın boyunca kiraların her zamankinden farklı bir şekilde, farklı bir miktarda veya farklı bir zamanda ödeneceği her zaman kararlaştırılabilir.
– Bu tür sözleşmelerin mutlaka yazılı olması tavsiye edilir. Yazılı olmadığı takdirde çok büyük ispat sorunu yaşanacak, hak kaybı riski oluşacaktır.
– Sözleşme metni dikkatle hazırlanmalı, yeni düzenlenen ödeme miktarı ve koşullarının ne amaçla düzenlediği ve hangi borçtan mahsup edileceği gibi temel unsurlar açıkça ifade edilmelidir.
5. Kira borcu sona ermiyorsa, fesih ve tahliye sebebi oluşturmama ne demektir?
Bu sorunun cevabı için öncelikle normal zamanlarda kirayı ödememenin sonuçlarını açıklamak gerekir. Kira borcundan dolayı fesih veya tahliye yolu iki şekilde kullanılabilir:
a. İki haklı ihtar sonrasında dava açılması: Bir kira yılı içinde kira bedelini ödemediği için kendisine yazılı olarak iki haklı ihtar gönderilen kiracı hakkında tahliye davası açılabilir. Bu dava, ihtarların gönderildiği kira yılının bitiminden itibaren bir ay içinde açılmalıdır.
b. İcra takibi ve sonrasında tahliye işlemi: Kiracı aleyhine “tahliye talepli icra takibi” başlatılabilir. İcra takibine süresinde itiraz edilmezse takip kesinleşir. Alacaklı, kiracının itiraz etmesi halinde itirazın kaldırılması ve taşınmazın tahliyesi, itiraz etmemesi halinde ise yalnızca taşınmazın tahliyesi için mahkemeye başvurur. Mahkeme kararı neticesine göre tahliye işlemine girişilir.
İcra takibi ve sonrasında tahliye işlemi için, önceden iki haklı ihtar koşulu bulunmamaktadır.
6. Tahliye istenemese bile yine de icra takibi yapılabilir mi?
Evet. Mülk sahibi ilgili dönemdeki kira borcu sebebiyle tahliye isteyemez ama icra takibi yapabilir. Bu takip sebebiyle kiracının alacaklarına, banka hesaplarına, araçlarına, taşınır ve taşınmaz mallarına haciz gelebilir. Ödeme yapılamadığı takdirde ise hacizli mallar satılıp paraya çevrilebilecektir. Yani, ilgili döneme ait kira alacağı normal bir alacak gibi her zaman icra takibine konu olabilecektir.
Sonuç
COVID-19 sebebiyle işyeri kiralarına getirilen düzenleme olumlu bir adım olsa da eksiktir. Her şeyden önce, İçişleri Bakanlığı kararıyla zorunlu olarak kapanmış işyerlerini özel olarak değerlendirmek gerekir. İkinci olarak, işyerinin kapanması o işyerinden gelen kazançla ödenen ev kiralarını da doğrudan etkileyecektir. İşyeri kiraları için özel hükümler getirilip ev kiralarının bundan ayrı tutulması, hükmün koruma amacını tam karşılamamaktadır.
Diğer yandan, geçimini yalnızca bu kiralarla sağlayan mülk sahipleri de bulunabilir. Kira borcunun silinmesi bu anlamda ciddi sorunlar yaratabilir. Her iki tarafta birden oluşacak mağduriyetin en aza indirgenmesi ancak devletin tüm vatandaşlarına maddi güvence sağlamasıyla mümkün olacaktır.
Yeni yasal düzenlemenin etkisi ise şu şekildedir:
a. 1/3/2020 -30/6/2020 arasındaki kiraların ödenmemesi sebebiyle çekilecek ihtarlar, tahliye davası açmak için gereken “haklı ihtar” koşulunu sağlamayacaktır.
b. 1/3/2020 -30/6/2020 arasındaki kiraların ödenmemesi sebebiyle yapılacak icra takiplerinde tahliye talep edilemeyecektir.
1 7226 sayılı Kanun Geçici Madde 2, Resmi Gazete’de yayınlanma tarihi 26.02.2020, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/03/20200326M1-1.htm, erişim tarihi 06.04.2020