Fazla Çalışma ve Yılda 270 Saat Sınırlaması

Çalışma süresi, 4857 sy. İş Kanunu’na göre haftada 45 saattir. Buna göre, taraflar arasında aksine bir sözleşme yoksa, belirlenen ücret haftada 45 saatlik çalışmanın karşılığıdır.

İşçinin çalıştığı süre, öğle arası, çay molası gibi dinlenme sürelerinin düşülmesiyle hesaplanır. Örneğin haftada 5 gün sabah 9:00 – akşam 18:00 çalışan birinin, 1 saatlik öğle arası verdiği farz edilirse, çalışma süresi günlük 8 – haftalık 40 saat olacaktır.1

45 saati aşan çalışmaların saati, normal saatlik ücretin 1,5 katı olarak ödenir. Diğer yandan, ücreti ödenecek de olsa, fazla çalışma sınırsız değildir. İş Mevzuatı çalışmanın sınırını günde 11 saat, fazla çalışmanın sınırını da yılda 270 saat olarak belirlemiştir.

Fazla çalışmayla ve özellikle 270 saat sınırıyla ilgili en sık karşılaştığımız sorular ve Yargıtay kararlarından derlenen yanıtlar aşağıdaki gibidir:2

1. Normal mesai süresini aşan her çalışma fazla çalışma mıdır?

Hayır değildir. İş sözleşmesindeki çalışma süresi haftada 45 saatin altındaysa, 45 saate kadar yapılan çalışmaya “fazla sürelerle çalışma” denir. Fazla sürelerle çalışmanın saat ücreti, normal ücretin 1,5 değil 1,25 katıdır.

Haftalık çalışma süresi 45 saati aşıyorsa dahi, işyerinde “denkleştirme” uygulanıyor ise, fazla çalışmanın buna göre değerlendirilmesi gerekir. Bu konudaki açıklama ilgili sorunun altında bulunmaktadır.

2. Fazla çalışma için işçinin rızası gerekir mi?

Evet gerekir. Bu rızanın her bir fazla çalışmada ayrı ayrı alınması gerekmez; iş sözleşmesinde alınmış olması yeterlidir.

3. Fazla çalışma ücreti bütün çalışanlara ödenir mi?

Hayır ödenmez. Talimat almayan üst düzey yöneticiler, mesai yapmaları görev ve sorumluluklarının gereği olduğundan, bu ücrete hak kazanamazlar. Üst düzey yöneticinin fazla çalışma ücreti talep edebilmesi için bu çalışmayı emir ve talimat doğrultusunda yapmış olması gerekir.

4. Fazla çalışma ücreti aylık ücretin içinde ödenebilir mi?

Evet ödenebilir. Fakat bunun koşulları bulunur:

– İşçinin temel ücreti, 45 saatlik çalışmasının karşılığıdır. İşçiye ödenen miktar asgari ücret ise, fazla çalışma ücretinin bunun içinde sayılması mümkün değildir.

– Bu ödeme yıllık 270 saatlik fazla çalışmayla sınırlıdır. Yıllık 270 saatin üzerindeki fazla çalışmanın ücrete dahil olduğuna dair anlaşmalar geçersizdir.

Buna göre ücrete aylık en fazla 22,5 ve haftalık en fazla 5,2 saatlik fazla çalışma dahil edilebilir. İşçinin bunu aşan fazla çalışma ücreti talebi halinde, ücrete dahil ödemeler mahsup edilmeli ve hesaplama buna göre yapılmalıdır.

5. Denkleştirme nedir?

Denkleştirme, bir hafta fazla çalışan işçinin iki ay içinde başka bir hafta 45 saatin altında çalışması ve çalışma süresinin bu şekilde yasal sınır içinde tutulmasıdır. İşyerinde denkleştirme uygulanması için tarafların anlaşmış olmaları gerekir.

İki ayı sekiz hafta olarak düşünürsek, sekiz haftalık yasal çalışma süresi 360 saattir. İşçi bu sekiz haftanın kiminde 45, kiminde 50, kimindeyse 35 saat çalışmış olabilir. İşyerinde denkleştirme uygulanıyorsa ve iki aylık toplamın sonucu 360 saati aşmıyorsa, işçiye fazla çalışma ücreti ödenmeyecektir.

Günde 11 saati aşan çalışmalar ise denkleştirmeye tabi tutulamaz.

6. Fazla çalışmanın sınırı nedir? İşçinin sınırın üzerinde çalıştırılması yasak mıdır?

Fazla çalışmanın sınırı yılda 270 saattir. İşçinin sınırın üzerinde çalıştırılması yasak değildir fakat bazı kurallara tabidir.

– Yıllık 270 saati aşan fazla çalışma için işçinin ayrıca rızası gerekir.
– Yıllık 270 saati aşan fazla çalışma ücretleri aylık ücrete dahil edilemez.
– Yıllık 270 saati aşan fazla çalışma denkleştirmeye tabi tutulamaz. Bunların karşılığının mutlaka ücret veya serbest zaman olarak ödenmesi gerekir.

7. İşçinin yılda 270 saatin üzerinde fazla çalışmayı reddetme hakkı var mıdır?

Evet vardır. Yılda 270 saatin üzerinde fazla çalıştırılan işçi, bunu gerekçe göstererek İş Kanunu md.24 kapsamında istifa edebilir ve kıdem tazminatına hak kazanır.

İşçinin kıdem tazminatını hak ederek ayrılmasının koşulu, 24. maddede sayılan sebeplerden birinin gerçekleşmesi halinde ayrılma hakkının 6 gün içinde kullanılmasıdır. Yargıtay’a göre, 270 saatin aşılmasına dayanan istifanın kıdem tazminatına hak kazandırması için yıllık 270 saatin aşıldığı tarihten itibaren 6 gün içinde yerine getirilmesi gerekir.

8. Fazla çalışmada “takdiri indirim” ne demektir?

Fazla çalışmaların uzun bir süre için hesaplanması ve miktarın yüksek çıkması halinde Yargıtay tarafından yapılan indirimdir. Bu indirim, işçinin normal mesaisinin üzerine sürekli olarak aynı şekilde çalışmasının mümkün görülmemesine dayanır. İşçinin çok uzun bir süre içinde hastalık veya mazeret izni gibi sebeplerle çalışmasına mutlaka ara vermiş olacağı dikkate alınır. Ancak fazla çalışmanın tanık anlatımları yerine yazılı belgelere ve işveren kayıtlarına dayanması durumunda böyle bir indirime gidilmez.

9. Fazla çalışma nasıl ispatlanır?

Fazla çalıştığını ispat yükü işçinin üzerindedir. Bu konuda bordronun büyük önemi bulunur.
İşçinin imzasını taşıyan bordro sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delil niteliğindedir. Bordronun sahteliği kanıtlanmadıkça, imzalı bordroda görünen fazla çalışma alacağının ödendiği varsayılır.

İşçinin imzasını içermeyen bordrolarda ise, fazla çalışma olarak ödenmiş görünen miktarın üzerindeki çalışmalar her türlü delille ispatlanabilir. İşyeri kayıtları, özellikle işyerine giriş çıkışı gösteren belgeler ve işyeri iç yazışmaları fazla çalışma için delil niteliğindedir. Ancak fazla çalışmanın yazılı belgelerle kanıtlanamaması durumunda tanık beyanları dikkate alınır.

10. Ulusal bayram ve genel tatil günleri çalışması fazla çalışma kapsamında mıdır?

Hayır değildir. Haftalık çalışma süresini aşsın ya da aşmasın, ulusal bayram olan 29 Ekim’de ve genel tatil olan diğer bayram/tatillerde işçinin çalışması ayrıca ücretlendirilir.


1 Hazırladığımız bilgi notu yer altında görülen işler ve gece çalışmalarını kapsamamaktadır. Belirtilen çalışmalar için bu metindekinden ayrı düzenlemeler de mevcuttur.

2 Bilgi notumuza esas olan kararlar:
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2015/9-2968 E. 2017/1557 K.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2016/18276 E. 2020/6354 K.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2016/17657 E. 2020/6095 K.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2016/16271 E. 2020/5593 K.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2015/30289 E. 2019/3349 K.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi 2013/10831 E. 2013/18002 K.


0 yorum

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: